Przyjrzyjmy się temu, jak wygląda i funkcjonuje rolnictwo w jednym z najmłodszych państw świata. Sudan Południowy powstał kilkanaście lat temu – w 2011 roku. Uzyskanie niezależności okupione było wieloletnim konfliktem z północną, muzułmańską częścią Sudanu. Zdobycie niepodległości wywołało ogromną radość wśród mieszkańców Dżuby i okolic.
Choć Sudan Południowy zamieszkuje wiele grup etnicznych o różnych celach i interesach, to początkowo współpraca w ramach nowego państwa układała się dość dobrze. Od 2013 roku wszystko zmieniło się diametralnie – ludy Dinka i Nuerowie skonfliktowały się, rywalizacja o regiony zasobne w ropę doprowadziła do ostrej walki wewnętrznej, która zdestabilizowała kraj w kolejnych latach i pochłonęła tysiące ofiar [1]. Taki bieg wydarzeń miał ogromny wpływ na wiele dziedzin życia, nie wyłączając z tego rolnictwa.
Dużo ziemi, wody, ale…
Powierzchnia Sudanu Południowego wynosi 610 tys. km kw. – to prawie dwa razy tyle co obszar Polski. Na tym terenie mieszka ok. 12,4 mln osób [2].
Sudan Południowy ma ogromne możliwości w zakresie rozwoju rolnictwa – w porównaniu do innych państw leżących na afrykańskim kontynencie. Do kluczowych przewag należą:
- duża powierzchnia gruntów ornych,
- sprzyjające warunki klimatyczne,
- obfite zasoby wodne Nilu oraz jego dopływów [3].
O takich warunkach wielu z sąsiadów Sudanu mogłoby tylko pomarzyć. Jednak automatycznie nie przekładają się one na wydajne rolnictwo, które zapewniałoby mieszkańcom bezpieczeństwo żywnościowe. Sudan Południowy okupuje ostatnie miejsca w cyklicznych rankingach Global Hunger Index, które uwzględniają m.in. poziom niedożywienia populacji, zahamowanie wzrostu dzieci czy też niską masę ciała u najmłodszych. W zestawieniu za 2025 rok tylko Somalia osiągnęła gorszy wynik niż Sudan Południowy [4].
Na taki stan rzeczy wpływa wiele czynników. Rozwojowi rolnictwa nie sprzyja niestabilna sytuacja wewnętrzna. Swoje robią zmiany klimatyczne (niszczycielskie powodzie) i ograniczona infrastruktura. Z 60 milionów hektarów gruntów ornych ostatecznie uprawia się zaledwie 4 proc. powierzchni [3]. Trudno na takiej bazie osiągnąć wysoki poziom produkcji rolnej.
Jaki typ rolnictwa dominuje w Sudanie Południowym
Rolnictwo to sektor gospodarki, z którym związane jest 4/5 siły roboczej. Opiera się na niewielkich gospodarstwach – tylko w północnej części mamy do czynienia na większą skalę z mechanizacją [6]. Choć ten dział gospodarki angażuje znaczną część mieszkańców kraju, generuje w ostatecznym rozrachunku tylko 10 proc. PKB [5].
Uprawy
Do głównych upraw w Sudanie Południowym zalicza się sorgo, kukurydzę, proso, ryż, maniok, orzeszki ziemne, bataty i kawę. Uprawą o znaczeniu towarowym są orzeszki ziemne [6].
Największą powierzchnię ziemi w Sudanie Południowym przeznacza się pod uprawę (FAO, 2024):
- sorgo – 1,108 mln ha,
- sezamu – 0,604 mln ha,
- orzeszków ziemnych – 0,268 mln ha,
- kukurydzy – 0,162 mln ha,
- manioku – 0,095 mln ha.
Czy Sudan Południowy ma znaczenie dla światowego rolnictwa w kontekście produkcji roślinnej? Z reguły kraj ten zajmuje odległe miejsca w różnego rodzaju rankingach. Warto jednak zaznaczyć, że Sudan Południowy jest znaczącym producentem ziaren melona – zajmuje pod tym względem 10 miejsce na świecie i odpowiada za 2,44 proc. globalnej produkcji. Z innych upraw warto wspomnieć jeszcze o sezamie – w tym przypadku Sudan Południowy ulokował się na 13 miejscu z udziałem na poziomie 2,63 proc. (dane FAO, 2024).
Oto wyniki w zakresie innych upraw:
- sorgo – 16 miejsce (1,49 proc. udziału w globalnej produkcji),
- maniok – 27 miejsce (0,5 proc.),
- orzeszki ziemne (z wyłączeniem łuskanych) – 29 miejsce (0,35 proc.).
Hodowane zwierzęta
Pogłowie kóz, owiec i bydła w Sudanie Południowym kształtowało się na zbliżonym poziomie. Wynosiło w 2024 roku odpowiednio:
- kozy – 15,668 mln szt.,
- owce – 14,353 mln szt.,
- bydło – 14,282 mln szt.
Sudan Południowy był w 2024 roku 6 największym producentem koziego mleka (udział w globalnej produkcji na poziomie 2,45 proc.). Zajął także 17 miejsce w przypadku mleka owczego.
Część zwierząt hoduje się z myślą o eksporcie – nadal jest to jednak gałąź gospodarki słabo rozwinięta [6].
Wyzwania dla rolnictwa w Sudanie Południowym
Przed południowosudańskim rolnictwem stoi wiele przeszkód do pokonania. Problemem jest infrastruktura – na terenach wiejskich brakuje dróg i magazynów. Niskie plony wynikają z faktu ograniczonego dostępu do środków ochrony roślin, nawozów czy też niestosowania nowoczesnych technik upraw. Zmienność klimatu również nie pomaga – nieprzewidywalne opady deszczu, okresowe powodzie czy też susze utrudniają uprawę roli czy też hodowlę zwierząt [3].
Wydaje się, że kluczową kwestią w przypadku Sudanu Południowego jest osiągnięcie stabilności politycznej. Wewnętrzne konflikty utrudniają gospodarowanie na każdym polu. Rolnikom może sprzyjać pogoda i inne czynniki – na nic one jednak się zdadzą, gdy gospodarz pewnego dnia będzie musiał porzucić uprawianą ziemię z uwagi na toczące się walki. Niestety, ostatnie wydarzenia nie dają nadziei na przyszłość – sytuacja wewnętrzna jest nadal napięta.
Sudan Południowy ma warunki do tego, aby zapewnić bezpieczeństwo żywnościowe swoim obywatelom. Rolnictwo ma odpowiednie warunki do rozwoju – wewnętrzne tarcia między grupami etnicznymi nie sprzyjają jednak efektywnej gospodarce rolnej.
Źródła
Dane statystyczne: FAO za 2024 rok
[1] Faloyin Dipo, Afryka to nie państwo, Kraków 2026.
[2] https://www.worldometers.info/world-population/south-sudan-population/
[3] South Sudan Agriculture 2026: Unlocking Sustainable Growth, https://farmonaut.com/africa/south-sudan-agriculture-2026-unlocking-sustainable-growth
[4] https://www.globalhungerindex.org/ranking.html
[5] Sudan Południowy, https://www.gov.pl/web/etiopia/sudan-poludniowy-ie
[6] South Sudan, https://www.britannica.com/place/South-Sudan