Histomonoza – zakaźne zapalenie jelit ślepych i wątroby (inaczej „czarna główka”)

Charakterystyka

To choroba pasożytnicza, będąca poważnym zagrożeniem w nowoczesnym chowie ptaków i mająca duże znaczenie kliniczne, epidemiologiczne oraz ekonomiczne. Przyczyną takiej sytuacji jest brak skutecznej bioasekuracji oraz zakaz stosowania w krajach Unii Europejskiej substancji leczniczych używanych wcześniej, np. metronidazol.

Rozwój

Jednym z aspektów istotnych dla rozprzestrzeniania się choroby jest żywiciel pośredni Heterakis gallinarum, dzięki któremu pierwotniak Histomonas meleagridis może przeżyć w środowisku budynku nawet kilka lat oraz zakażać inne stada. Jednak aby nicień Heterakis gallinarum, w którym znajdują się pierwotniaki, mógł dostać się do przewodu pokarmowego ptaka, niejednokrotnie potrzebny jest jego wektor, dżdżownica. Po zjedzeniu jej przez indyka, pierwotniaki uwalniają się z jaja nicienia i silnie namnażają w jelicie ślepym, a część z krwią przechodzi do wątroby.

Możliwa jest również druga droga, bez udziału nicieni Heterakis, którą jest transmisja zakażenia z ptaka na ptaka, szczególnie wśród młodych indyków.

Pierwotniak występuje w trzech postaciach:

1. głodowej – w żywicielu pośrednim Heterakis gallinarum,
2. pełzakowatej,
3. rzęskowej.

Objawy

Choroba atakuje najczęściej indyki w wieku 8–12 tyg. Obserwuje się brak apetytu, indyczęta drzemią z szyją wciśniętą w pióra w pozycji stojącej, z łukowato wygiętym grzbietem oraz nisko opuszczonymi skrzydłami i ogonem. Występuje biegunka siarkowożółta, pienista, ze strzępami włóknika lub smugami krwi, a na skutek zaatakowania dużych naczyń wątroby, pojawiają się zaburzenia krążenia z zaciemnieniem korali i nieopierzonych części głowy (stąd powszechna nazwa „czarna główka”).

Wątroba jest powiększona 2–3 krotnie, w miąższu natomiast obserwowane są ogniska martwicy. Może dojść do całkowitego zamknięcia światła jelit ślepych przez szarożółty, suchy czop.

Śmiertelność w stadzie dochodzi nawet do 100%.

Profilaktyka

Najistotniejszym czynnikiem jest regularne odrobaczanie stada, jednak nie zabezpiecza ono w 100% przed zakażeniem. Jednym ze sposobów jest również betonowanie posadzek, w celu wyeliminowania wektorów i żywicieli pośrednich. Prowadzone są badania nad ekstraktami roślinnymi, które mogą zmniejszać śmiertelność oraz stopień uszkodzeń narządów wewnętrznych.

Bibliografia:

Artykuł „Histomonoza indyków”, lek. wet. Bartłomiej Tykałowski, lek. wet. Tomasz Stenzel, prof. dr hab. Andrzej Koncicki UWM Olsztyn, 2007, Polskie Drobiarstwo

Wykłady prowadzone przez prof. dr hab. Andrzeja Koncickiego UWM Olsztyn w 2019 roku.

Zdjęcie: PublicDomainImages z Pixabay